|
William James
Kimdir?
(d. 11 Ocak 1842 – ö. 26 Ağustos 1910)
Pragmatizmin kurucusu olan ABD'li filozoftur.
İrlanda asıllı zengin bir göçmen ailenin çocuğudur. Çocukluğu Avrupa'da
seyahatlerde geçti. Önceleri düzenli bir öğrenim göremedi. Sonradan
Harvard Üniversitesi'nde tıp ve tabiat bilimleri tahsili yaptı. 1869'da
tıp doktoru, 1885'de Harvard Üniversitesi'nde profesör oldu. Burada
fizyoloji, biyoloji, felsefe ve psikoloji dersleri verdi. İlk önemli
eseri Psikolojinin Prensipleri'dir (1890). Felsefi sistemin esaslarını
Pragmatizm (1907) adlı kitabında ortaya koydu. Felsefi görüşü pratiklik,
faydalılık ve verimlilik kavramlarına dayanır.
James'e göre bilgi, kişilik, bilinç, gerçek düşünce gibi şeyler
faydalılık, verimlilik, pratiklik ölçüsüyle değerlendirilir. Mühim olan
teori değil, iş ve uygulamadır; hayatta var olan, uygulanabilen ve bir
etki meydana getiren şey gerçektir. Zihnen ve soyut olarak ne kadar
doğru olur veya görünürse görünsün pratiği olmayan ve hayatta bir etki
meydana getirmeyen şey bir değer ifade etmez ve gerçek de sayılmaz.
Amerika'daki ilk psikoloji laboratuvarını oluşturmuş olan James,
pragmatizm, "sonuçlar nelerdir?" diye sormakta ve düşüncenin yüzünü,
eylem ve geleceğe yöneltmektedir. Nitekim James, yaşamı doğrudan
ilgilendiren somut olgulara, eylemlere, insanın yaşamını şimdi ve yakın
gelecekte doğrudan etkileyen güç ve eyleme önem vermiştir. O,
yararlılıkla, yalnızca bireyin maddi ihtiyaçlarının karşılanmasını
değil, aynı zamanda insanın ve toplumun gelişmesine katkıda bulunan her
şeyi anlatmak ister. Bu anlamda din, James'e göre, tümüyle doğrudur ve
din konusunda, dinin sonuçlarına bakarak yargıda bulunmak gerekir. O,
dinin metafizik bir değere sahip olup olmadığını bilmediğini söyler.
Fakat din, James'e göre, her durumda yararlı bir varsayımdır.
William James'ten Seçme Sözler
- Yanlış anlayanlar tarafından söylenen bir doğrudan daha kötü hiç
bir yalan yoktur.
- Din insan egoizminin tarihi içerisinde anıtsal bir bölüm oluşturur.
- İnsan doğasındaki en derin prensip takdir edilme isteğidir.
- Bir seçim yapmanız gerektiğinde; seçmemek de bir seçimdir.
- Bugünün gerçeklerine göre yaşamak zorundayız ve yarın bunları hatalı
bulmaya alışmalıyız.
- Birçok insan düşündüğünü sanır, aslında yaptıkları sadece
önyargılarını yeniden düzenlemektir.
- Olmamız gerekenin ancak yarısı kadar uyanığız. Ateşimiz söndürülüyor,
her şeyimiz kontrol ediliyor ve fiziksel ve zihinsel kaynaklarımızın
yalnızca küçük bir bölümünü kullanıyoruz.
- Metafizik, yarar sağladığı sürece doğrudur. Dinler de, manevî tatmin
sağladıkları sürece doğrudur.
|
