|
Tümevarım Nedir?
Tekil ve tikelden tümeli, özelden geneli çıkaran uslamlama yöntemi...
Francis Bacon, bilimsel araştırma yönteminin felsefesel içeriğini
saptayarak tümevarımı şöyle tanımlamıştır: “bilmek için sınamak,
gözlemlemek, olayları çözümlemek ve sonra ayrı olaylardan genellemeler
yapmak ve sonuçlar çıkarma yöntemi” . tümevarım yöntemi , bilimsel
önemini 17. ve 18. yüzyıllarda kazanmış ve Francis Bacon, Galile ,
Newton ve John Stuart Mill’in katkılarıyla bir hayli gelişmiştir. Bugün
iki türlü tümevarım ayırt edilmektedir: Bir sınıfa giren bütün öğelerin
incelenmesi sonucu olan tam tümevarım, bütün öğelerin incelenemeyeceği
durumlarda zorunlu olarak başvurulan ve çok sayıda öğenin incelenmesiyle
yetinen eksik tümevarım. Eksik tümevarımlarda varılan sonuç belkili bir
sonuçtur. Örneğin birçok kedinin kuyruklu olduğuna bakarak bütün
kedilerin kuyruklu olduğu yolunda tümevarımsal bir sonuç çıkarırız, ne
var ki Man adalarında yaşayan kediler kuyruksuzdur. Bu yüzden “bütün
kediler kuyrukludur” dememiz daha doğru olurdu.
Deneysel bilimler, olaylardan yasalara götüren bir yöntem olan tümevarım
yöntemini kullanırlar, tümdengelimi kullanırlar . örneğin bir buz
parçasının ateş üstünde eridiğini birçok kez görsek “ateş buzu eritir”
tümevarımını uslamlarız. Bilim, şöyle bir tasımlama yaparak bunu
yasalaştırır: birinci öncüle nedensellik ilkesini koyar ve “ aynı
nedenler aynı koşullarda aynı sonuçlar verir” der. İkinci öncüle
deneylerimizin sonuçlarını yerleştirir ve “ateş buzu eritir” der. Sonra
bu sonucu tümelleyip bilimsel bir yasa haline getirir ve “ısı her zaman
buzu suya dönüştürür” der. Bu yasayı bilimsel olarak ortaya koyan ,
görüldüğü gibi, nedensellik ilkesidir, sadece gözlemlerimiz ve
deneylerimiz değildir
Diyalektik materyalizm, tümevarımla tümdengelimi, bilgi sürecinin,
birbirlerini belirleyen ve kopmaz bir bağımlılık içinde bulunan yanları
olarak görür; ayrı ayrı yeterli bulmaz ve bunlardan birinin
saltıklaştırılmasına karşıdır. Tümevarımla tümdengelimin bağımlılığı,
kuramla kılgının bağımlılığı gibidir. Deneysel verilerden kuramsal
sonuçlar çıkarılırken (tümevarım) o kuramsal sonuçları deneyleyerek
(tümdengelim) doğrulamak gerekir.
|
