|
Thales (Tales)
Kimdir?
Sokrates öncesi dönemde yaşamış olan Yunanlı bir filozoftur. Eski
Yunan'ın Yedi Bilgelerinin ilkidir. Birçok kişi tarafından felsefe ve
bilimin kurucusu olarak düşünülür. Elimize ulaşmış hiçbir metni yoktur.
Yaşadığı döneme ait kaynaklarda da adına rastlanamaz ancak hakkındaki
bilgiler Herodot ve Diogenes Laertios gibi antik yazarlardan edinilir.
Bertrand Russell'e göre Felsefe Thales'le başlamıştır.
Hayatı
Antik çağ tarihçisi Apollodoros'a göre Thales, M.Ö.624 ve M.Ö.546
arasında yaşamıştır. Diogenes Laertios'a göre, 58.Olimpiyat'ta 78 de
ölmüş ve Sosicrates'e göre 90 yaşındayken ölmüştür. Bilimin doğduğu
düşünülen Miletos'ta doğmuştur. Ancak yinede Herodot,Samos'lu Duris,Demokritos
ve diğerleri ailesinin Fenikeli olduğunu iddia etmişlerdir. Thales'in
başka bir vatandaşlığa geçtiği veya daha sonra yurttaş olduğu düşünülür.
Diogenes Laertios ve diğerleri ise Thales'in Miletos'lu soylu bir aile
olan Yunanistan'ın Thebai kentinden Agenor ve Kadmos'un ailesinden,
Examyas ve Cleobulina'nın oğlu olduğunu düşünmüşlerdir.
Herodot'a göre, Thales M.Ö.585,28 Mayıs'ta gerçekleştiği kabul edilen
güneş tutulmasını, önceden hesaplayıp haber vererek yenilikçi bir rol
üstlenmiştir. Gündönümünde ve Ekinoksta diye eserler yazdığını
söyleyenler olsa da,kimileri onun hiç yazılı eser bırakmadığını
düşünürler. Diogenes Laertios; Pherekydes ve Solon'un dışında Thales'e
de mektuplar yazar.
Politika ve Doğa Felsefesine İlgili
Bir hikayeye göre Thales havayı ve hasatı tahmin ederek Miletos'taki
bütün zeytin basmaklarını satın alıp,iyi bir ürün elde ederek zengin
olur.(Aynı hikayenin bir başka versiyonun da Miletoslulara, basmakları
satın almasındaki amacının zengin olmak değil; zekasını her alanda
kullanabileceğini göstermektir.)
Birçok anektod, Thales'in yalnız bir düşünür olmadığını; politika ile de
ilgilendiğini belirtmiştir. Politika konusunda eşsiz bir yol gösterici
olsa da politikadan uzak kalmayı yeğlemiştir. Herodot’a göre Thales’in
politik hayatı, Ege bölgesindeki İonyalıların bir federasyon içinde
birleşmelerini savunması ve Anatolia'yı Perslere karşı savunmasıyla
başlamıştır. İonyalıların bir çok kentini egemenliği altına almış olan
Kral Kroisos, güçlenmeye başlayınca Lidyalılar ve Medes arasındaki
savaşın altıncı yılında Thales'in önceden tahmin ettiği güneş tutulması
olunca savaş sona erer. Thales bu olayın ardından doğayı incelemeye
başlamış, ve doğa felsefesiyle ilgilenen ilk İonya okulunu kurmuştur.
Doğa üzerine ilk Thales konuşmuştur ve ileride özellikle kendisinden
sonraki düşünürler için çok büyük bir önem taşıyacaktır.
Özellikle Eski Hellen filozofları dünyanın temel maddesinin ne olduğu
sorunuyla uğraşmışlardır. Thales ilk olarak, pratik yararlar için değil
de sadece doğru uğruna sorularla boğuşmuştur.
Din ve Adalet Hakkındaki Görüşleri
Thales’in, din üzerine olan düşüncelerini yine Diogenes Laertios
aktarmıştır. Thales öncelikle başlangıcı ve sonu olmayan bir Tanrı
kavramından söz etmiştir. Ona göre Tanrı, iyi ve adildir (dikaios)
dolayısı ile insanların da öyle olmasını istiyor.
Thales demokratik bir görüşe sahip değildi. Miletoslu Tiran
Thrasybulus’un döneminde Solon’a ,onun tiranlığı hoş bulmadığını
düşünerek, bir mektubunda onunla başka bir yerde yaşamayı önerir.
Thales’in adalet üzerindeki düşüncesi hukukun hem bilimsel hem de ruhsal
yanını kapsar. Öğüt niteliğindeki yurttaşlar arası hukuksal düşünceleri
şunlardır;
- Çocuklarınızdan, sizin kendi ana babanıza gösterdiğiniz kadar sevgi
bekleyin.
- Acınmaktan çok, gıpta edilin.
- Güvendiğiniz kişilerin sizi etkilemesine engel olun.(Kefaletin yoldaşı
felaket.)
- Zengin olun,ama başarı için. Kötü bir şekilde zengin olmayın.
- Başkalarını suçladığınız şeyleri kendiniz yapmayın.
- Tembellik hoşa gitmez. Zengin de olsanız tembellik etmeyin.
- Herkese güvenmeyin.
- Ölçülü olun.
- Kendinize hakim olmamanız zarardır.
- Eğitim eksikliğine katlanmak zordur.
Thales’e göre, bir adam düşmanlarının kötü bir durumda olduğunu biliyor
ise güçlüklere daha kolay katlanabilir. Erkeklerin kadınlardan daha iyi
olduğunu; Yunanlıların da Barbarlardan daha iyi olduğunu düşünür.
Thales’e göre mutlu bir insan, bedensel olarak sağlıklı,becerikli ve
doğayı öğrenebilen kişidir.
Teorileri
Thales’den, önce Yunanlılar doğayı ve dünyanın temel maddesini;
mitoloji, Tanrı'lar ve kahramanlarla açıklıyorlardı. Yeryüzündeki doğa
olayları, (depremler,rüzgar,,vb.) tanrılarla bağdaştırılıyordu. Thales
hem suyu ana madde olarak düşünmesi hem de doğayı olguları birleştirerek
açıklamaya çalışması bakımından önemli olmuştur.Doğa olayların
nedenlerini insan biçimli Tanrılardan çok doğanın içinde aramıştır.
Mitolojik açıklamalar ile ussal açıklamalar arasında bir köprü
kurmuştur. Thales'den sonra öğrencileri Anaksimandros ve Anaksimenes de
aynı çizgide ilerlemiştir.
Tanrısal Güç
Her şeyin Tanrı'larla (daimonlarla) dolu olduğuna inanmıştır. Ona göre
dünyada Tanrısal olmayan hiç bir şey yoktur. Tanrısal gücü, mıknatıs
taşındaki çekme kuvveti gibi bir hayat gücü (ruh) olarak yorumlamıştır.
(Kimileri ruhun ölümsüz olduğunu söyleyen ilk kişinin o olduğunu
düşünürler.)
Su, Maddenin İlk Öğresidir
Thales maddenin ilk öğesi (arkhe) olarak suyu ileri sürmüştür. İlk öğe
olduğundan dolayı toprağın suyun üzerinde bulunduğunu ve dünyanın su
tarafından taşındığını söylemiştir. (Dünya bir gemi gibi hareket
ediyormuş ve suyun hareketliliği nedeniyle sallandığı zaman insanlar
deprem oluyor sanıyormuş.) Aynı zamanda Thales her şeyin temelinin
meydana geldiği şey olduğunu düşünmüştür.(Thales'e göre madde ile güç
doğal bir bütündü ve henüz birbirinden ayrılmamışlardı ve temel maddede
tanrısal yaratma gücü bulunuyordu.)
Astronomi
Herodotos'a ve Eudemos'a göre (28 mayıs 585'te gerçekleştiği kabul
edilen) Güneş tutulmasını önceden hesaplayıp haber vermiştir. Astronomi
ile uğraşan ve gün dönümlerini önceden hesaplayan biri olarak ilk
astronom olmuştur. Ayın son gününe 30.gün adını o vermiştir. Yılın
içindeki mevsimleri de o bulmuş, bir yılı 365 güne bölmüştür. Gölgemizin
bizimle aynı uzunlukta olduğu zamanı gözleyerek, piramitleri gölgelerine
bakarak ölçmüştür. Aynı zamanda Nil nehrinin yükselmesinin rüzgara bağlı
olduğunu bulmuştur.(Etesios rüzgarları nehrin tersine eserek onun denize
dökülmesini engelliyorlarmış ve sular da taşıyormuş.)
Matematik ve Geometri
Matematik alanında çığırlar açmış birisidir. Eski Yunan bilginlerinden
Kallimakhos'un aktardığı bir düşünceye göre denizcilere kuzey takım
yıldızlarından Büyükayı yerine Küçükayı'ya bakarak yön bulmalarını
öğütlemiştir. Aynı zamanda Mısırlılardan geometriyi öğrenip Yunanlılara
tanıtmıştır. Bulduğu bazı geometri teoremleri şunlardır:
- Çap çemberi iki eşit parçaya böler.
- Bir ikizkenar üçgenin taban açıları birbirine eşittir.
- İki doğrunun kesişme noktasındaki ters açılar birbirine eşittir.
- Köşesi çember üzerinde olan ve çapı gören açı,dik açıdır.
- Tabanı ve buna komşu iki açısı verilen üçgen çizilebilir.
KAYNAKLAR
- Dumont Jean-Paul,Antik Felsefe,Dost Kitabevi Yayınları
- Doç.Dr.Tansu Açık’ın ders notları
- Kranz Walter,Antik Felsefe,Sosyal Yayınları
- Diogenes Laertos,Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri,Kazım
Taşkent Klasik Yapıtlar Dizisi
- Ana Britannica Genel Kültür Ansiklopedisi
- The Encyclopedia of Philosophy,By Crowell Collier and Macmillan,Copyright
U.S.A:1967
|
