|
Panteizm Nedir?
Bir bütün olarak kavranan evrenin Tanrı ile özdeş olduğu ve evrende
açığa çıkan bileşik töz, güçler ve yasalar dışında Tanrı olmadığı
öğretidir.
Panteizmin çok çeşitli biçimleri vardır. Bunlar biri bütün olarak doğaya
bilinç atfeden pansişizmden dünyanın yalnızca bir görüş ve temelde
gerçek dışı olduğunu ileri süren akozmik panteizmine ussal Yeni Platoncu
ya da türümcü görüşlerden sezgici ve gizemci görüşlere kadar değişir.
Batı felsefesinin yakın dönemlerinde panteizm düşüncesini en yetkin
biçimde dile getiren Spinoza'dır. Sonsuz niteliklere sahip bir tek
sınırsız varlığın olabileceğini öne süren Spinoza'ya göre Tanrı ve doğa
aynı gerçekliğe verilen iki ayrı addan başka şeyler değişti. Tersi
durumunda Tanrı ve dünya birliğinin Tanrıdan daha büyük bir bütünlüğü
olurdu. Spinoza Tanrının gerekliliğinden dünyanın gerekliliğini
içerdiğini özgürlük olanağının bulunmadığını belirtti.
Panteizm dogmalara bağlı Hıristiyan ilahiyatçılar tarafından yaratıcı
ile yaratılan arasındaki ayrımı yok ettiği, Tanrıyı belirsizleştirdiği,
aşkın yerine bütünüyle içkin bir tanrı kavaramı öne sürdüğü, insanın ve
tanrının özgürlüğü düşüncesini dışladığı gerekçeleriyle reddedildi.
|
