|
Jose Ortega y Gasset Kimdir?
(9 Mayıs 1883 - 18 Ekim 1955)
Madrid doğumlu İspanyol filozoftur.
Madrid ve Alman üniversitelerinde okudu. 1910'da doğduğu kente (Madrid)
dönerek metafizik profesörü oldu. Çeşitli dergiler çıkararak İspanya'da
kültür ve edebiyatı yeniden canlandırma hareketinde önemli bir isim
oldu. La Revista de Occidente bu dergilerin en tanınmışıdır. İç savaşın
çıkmasıyla İspanya'dan ayrılan Gasset, önce Fransa, sonra Arjantin'de
yaşadı.
Yaşamının son yıllarında tekrar İspanya'ya döndü ve 1955'te Madrit'te
öldü. Ne söylediği kadar nasıl söylediğine de önem veren bu İspanyol
filozof, Camus'ye göre "Nietzsche'den sonra belki de en büyük Avrupalı
yazar"dır.
Kültürel ve siyasi açıdan muhafazakar biri olan Gasset, tıpkı diğer
varoluşçu düşünürler gibi, insan söz konusu olduğunda, özün varoluştan
önce geldiğini söyler. Ona göre, taşa bir varoluş verilmiştir, onun
olduğu şey olması için çarpışması, mücadele etmesi gerekmez; oysa,
insan, içinde bulunduğu her anda, varoluşunu yeniden yaratmak, özünü
belirlemek durumundadır.
Ek Bilgiler
José Ortega y Gasset (9 Mayıs 1883-18 Ekim 1955) Madrid ve Alman
üniversitelerinde okudu. 1910’da doğduğu kente (Madrid) dönerek
metafizik profesörü oldu. Çeşitli dergiler çıkararak İspanya’da kültür
ve edebiyatı yeniden canlandırma hareketinde önemli bir isim oldu. La
Revista de Occidente bu dergilerin en tanınmışıdır. İç savaşın
çıkmasıyla İspanya’dan ayrılan Gasset, önce Fransa, sonra Arjantin’de
yaşadı.
Yaşamının son yıllarında tekrar İspanya’ya döndü ve 1955’te Madrid’te
öldü. Ne söylediği kadar nasıl söylediğine de önem veren bu İspanyol
filozof, Camus’ye göre “Nietzsche’den sonra belki de en büyük Avrupalı
yazar”dır.
Bir aficionado’dur. Bir entelektüel torero olma eğilimindedir. Bir
felsefeci olarak çok fazla hayata ilişkindir. Bu yüzden hep eleştirilir.
Ama o, susmak ve salt felsefe yapmak yerine hep konuşur. Her şey
üzerine: Aşk, kadınlar, İspanya, Anne de Noailles’in şiiri, Roma
İmparatorluğu, nüfus patlaması ve başka ne varsa.
Bir sürgün ama ülkesinin geçmişiyle, bugünüyle ve yarınıyla samimiyetle
ilgili bir İspanyol: Avrupa’da da kendini evinde hisseden bir dünya
insanı. Çünkü Gasset, bir âşık, bir konser izleyicisi, bir boğa güreşi
meraklısı, bir magazin okuru aynı zamanda.
Başlıca yapıtları: Adán el parasío (1910: Adem Cennette), Meditaciones
del Quijote (1914: Kişot Üzerine Düşünceler), El tema de nuestro tiempo
(1923: Çağımızın Konusu), España invertebrada (1922: Omurgasız İspanya),
La Rebelión de las masas (1929: Kitlelerin Ayaklanışı).
Gasset’nin bitiremediği büyük yapıtının derslerinde de kullandığı uzun
bir bölümü, 1957’de El hombre y la gente (İnsan ve Adamlar) adıyla
yayımlandı. Ortega y Gasset’nin Türkçedeki ilk kitabı 1992 yılında
Tarihsel Bunalım ve İnsan adı altında bir seçki olarak Metis
Yayınları’ndan çıkmıştı.
Eserleri
- Adán el parasío (1910: Âdem Cennette)
- Meditaciones del Quijote (1914: Kişot Üzerine Düşünceler)
- El tema de nuestro tiempo (1923: Çağımızın Konusu),
- España invertebrada (1922: Omurgasız İspanya)
- La Rebelión de las masas (1929: Kitlelerin Ayaklanışı)
Gasset'nin bitiremediği büyük yapıtının derslerinde de kullandığı uzun
bir bölümü, 1957'de El hombre y la gente (İnsan ve Adamlar) adıyla
yayımlandı. Ortega y Gasset'nin Türkçedeki ilk kitabı 1968 yılında May
Yayınları tarfından çıkarılan "Kitlelerin Ayaklanışı"dır.
Jose Ortega y Gasset'ten Seçme Sözler
- Aşık olan bir insanın ruhu, kapalı kalmış hasta odasının kokusunu
taşır - bu odanın havası, bayatlamış nefes kokusuyla doludur.
- Seveni kurtarabilecek tek şey dıştan gelecek şiddetli bir şok, ona
zorla dayatılacak bir tedavidir.
- Aşık olduğunuzda dikkatinizi başka bir insana isteyerek
yoğunlaştırırız; ama yaşamın gerektirdiği zorunluluklarda dikkatin bir
yere saplanması, isteğimizin tersine dışarıdan dayatılan bir
zorunluluktur.
- Evin hanımı, hizmetçinin aklının başka yerde olduğuna dikkat etmeye
başlayınca kızın aşık olduğunu anlar. Zavallı hizmetçinin dikkati,
çevresindeki nesnelere yönelme özgürlüğünü yitirmiştir artık.
- Çek onları bir kenara, sevgilim, çünkü ben uçuş halindeyim.
- Nerede ortaya çıkarsa çıksın erme durumundaki coşku insanın, dünyanın
ve kendisinin dışında olmasına dayanır.
- İnsan sistemi kendiliğindenliğin yerine tümüyle geçebilseydi,
kişiliğinin gölgeli derinliklerine dalmak için hiç bir neden kalmazdı.
- İnsanın ruhsal açıdan yorumlanması, rastlantının payını ve insan
yaşamına karışan mekanik olayları abartma eğilimine dayanır.
|
