|
Acontius Jacobus Kimdir?
( ? -1565)
İtalyan düşünürüdür.
Aristoteles mantığını yeni bir yorumla tanrıbilime uygulamıştır. Tam
olarak yılını bilemediğimiz 16. yy başlarında, Taranto'da doğdu. Yaşamı,
ilk gençlik dönemi, ailesi ve öğrenimi konusunda kesin bir bilgi yoktur.
Kimi kaynakların bildirdiğine göre, çağdaşı bilgeler gibi Acontius da
serüvenlerle dolu gezilere çıkmış, reform olaylarından etkilenerek
İtalya'dan göç etmiştir. Önce Bale'a sonra da yapıtlarının çoğunu
yayımladığı Strasbourg'a yerleşmiştir. Ardından İngiltere'ye gitmiştir.
Orada kendisine savaş tekniği konusunda yazdığı kitaptan ötürü kraliçe
buyruğuyla mühendislik aylığı bağlanmıştır. Reformcu bir Protestan olan
Acontius'a göre mantık, gerçeği bulma ve başkalarına bildirme
öğretisidir. Bu öğretinin başlıca dayanağı da yöntemdir. Yöntem,
"gerçeği arama, bilgiyi sağlayan verilerin edinilmesini izleme,
kazanılan bilgiyi başkalarına aktarma yoludur." Bilgiyi sağlayan, onu
biçimlendiren ve ona bütünlük, geçerlik kazandıran yöntemdir. Bilgi
edinmenin iki yolu vardır: Biri ilk gereç niteliğinde olan olayların
algılanması, öteki de olaylar arasındaki neden sonuç bağlantısının
bilinmesidir.
Bu işlemleri denetleyen yöntem iki bölümlüdür. Birincide derin
araştırma, olayların kaynağına, kurucu öğelerine varma, ikincide ise
"gösterme", ortaya koyup açıklama söz konusudur. Derin araştırma,
nedenlerle sonuçları kavramaya ve aralarındaki bağlantıyı bulmaya
yarayan matematiğe özgü bir çözümlemedir.
Bu işlem doğuştan bilgiler için de geçerlidir. Acontius her alanda
kullanılabilecek olan çözümleme yöntemini tanrıbilim konularım içeren
"Stratagematum Satanae Libre Octo" ("Sekiz Kitapta Şeytanın
Oyunları") adlı kitabında uyguladı, ileri sürdüğü düşünceleri
kanıtlamada, önce amacını açıklar, sonra genel ilkelerle bu amaç-düşünce
arasındaki bağlantıyı kurar. Böylece, neden-sonuç ilişkisini bulur.
Acontius'un, kendinden sonra gelenler üzerinde etkisi uzun sürdü. Onun
düşüncelerini benimseyenler yaratıcı, bağımsız, üstün bir bilge
olduğunu, tanrıbilimi ve mantık alanında yenilikler getirdiğini ileri
sürdüler. Özellikle yazı dili konusunda Orta Çağ'ın ağır, sıkıcı
anlatımını bırakıp akıcı, kolay anlaşılır, yalın bir söyleyişi olduğu
görüşünü savundular. Ona karşı çıkanlar ise tanrıbilim alanında
aşırılığa vardığını, alışılmış yoldan çıkıp genel ilkelere aykırı
davrandığını ortaya atarak yapıtlarını acı bir dille eleştirip yerdiler.
Bütün olumlu, olumsuz eleştirilere karşın Acontlus, mantık alanında,
çağdaş çözümsel yöntemin ilk uygulayıcılarından sayılır.
BAŞLICA YAPITLAR
Arttum aç Saenüarum Ratione, 1558, ("Sanatların ve Bilimlerin Yöntemi");
Jacobi Acontil Tridentini de Methode, 1558, ("Jacobus Acontius' un
Yöntem Üstüne Üç Görüşü"), Stratagematum Satanae Libre Octo, 1565,
("Sekiz Kitapta Şeytanın Oyunları.")
KAYNAKLAR
1) Türk ve Dünya Ünlüleri Ansiklopedisi.
2) Felsefe Ansiklopedisi. Cemil Sena
|
